Manifestos, descoñecemento e outras miserias

Parece que o tema non acaba de pasar, como recolle o señor Pawley no seu blogue polo menos comezan a aparecer as primeiras voces moderadamente críticas sobre o manifesto de marras. Non vou entrar a deconstruílo, hai quen o fixo mellor, e calquera persoa cunha pouca noción de cultura, posmodernidade relativista ou ambas, é capaz de sacar por si mesmo a asimetría de "territorio" nas súas dúas referencias do texto sen demasiado problema.

Cousa máis grave parece o feito en si mesmo do manifesto e a cantidade de xente respeitábel que o asinou. Non falo de Luz ou de Óscar, que seguramente se viron seducidos polos seus impresionantes compañeiros de sinatura máis que polo texto en si, e que dalgún xeito xa van recuando. Falo máis ben de persoas como Castilla del Pino ou Antonio Gamoneda, dous intelectuais, que até a data contaban coa miña máis absoluta admiración, unha admiración que lamentábelmente non poderán recuperar fagan o que fagan.

Paréceme grave, non tanto polo digno amor que lle teñan á súa lingua, senón porque exemplifican a absoluta curtedade de miras da cultura española ao respecto da cuestión nacional. Entendámonos, hai nacionalistas españois que cren na uniformidade dunha patria como crerían na Virxe, pero eles nunca foron o verdadeiro problema. O problema, de sempre, son os Gamonedas e os Castillas del Pino, incapaces de ver alén dun Madrid cada vez máis provinciano, e de entender, porque non o teñen nen o tiveron, os problemas dunha sociedade bilingüe cunha lingua foránea que se pretendeu e se pretende impoñer á autóctona. A suposta vangarda da cultura politizada española segue agarrándose aos mesmos principios nacionalistas e monolingües, sen sequera ser, en moitos casos, consciente deles.

E non só eles. Sorprendeume na miña última visita Madrid (a segunda en dez anos), o total exterminio de material doutras linguas do Estado nas grandes librarías. Se hai dez anos puidera ver, con certas sorpresa, cousas como A Trabe, Dorna e Grial, desta vez a súa ausencia era escandalosa. Realmente ten algo de sentido na óptica capitalista, xa que non debían dar moito negocio. Supoño que menos que a sección de libros en italiano, alemán ou francés, que si seguían no seu lugar. A todos nos parece normal pero, realmente é normal que na nosa suposta capital política e común sexa máis doado atopar un libro en italiano que unha revista en galego?

O meu anecdotario como filólogo rexistra tamén moitos outros feitos piores, e lonxe da capital: profesores andaluces que pensan que Cantares Gallegos está escrito en castelán, casteláns que cren que o galego na Galiza é como o latín en misa, e só se emprega ritualmente, xente que cre que o basco e o galego están emparentados "porque son del norte", canarios que cren que andamos con raquetas nos pés como en Finlandia... No fondo de todo este esperpento e coa axuda doutros intelectuais caídos en desgraza sobresae o famoso manifesto. Ninguén ten consciencia de que o idioma castelán no pode, historicamente, ser "tan propio" nen "tan galego" nen "tan basco", nen preexistente? Non pode haber tanta mala idea no mundo, grande parte das supostas situacións de galego, basco e catalán que se describen alí teñen que ser simple e pura ignorancia, incapacidade de imaxinar un mundo non monolingüe, paraÑoia porque o español é a única lingua universal, nacida no principio dos tempos ao abeiro das pedras de península (salvo Portugal, a saber por que) e quérena eliminar.

Nese sentido eu mesmo son un caso curioso. Non só falo perfectamente dúas linguas do estado (unha delas mesmo muito bem à brasileira), senón que coñezo unhas trinta palabras en basco, e sei que o basco non está emparentado co galego, nen con ningunha lingua europea. Non só iso, mesmo podo ler e entender o catalán nos seus tres sotaques territoriais. Os meus amigos cataláns eran tan encantadoramente maleducados e negáronse tantas veces a cambiar de lingua que me agasallaron a riqueza cultural de poder ler e entender outra lingua máis. E aínda máis, até sei que o asturiano é unha lingua e non un dialecto, aínda que ningún estatuto a defenda e ningún macromanifesto a ataque. A pregunta do millón é, segundo eses baremos: non saberei máis eu (que nen sequera me considero) de cultura "española" que máis da metade dos asinantes do famoso manifesto? Claro que aínda máis preguntas de premio: que sabe realmente esta xente da Galiza? E do resto do Estado? E do resto do mundo? E de si mesmos?

Por certo, a imaxe é do Igor, que últimamente está que se sae.